صنعت پتروشیمی یکی از مهم‌ترین صنایع ایران است که نقش مهمی در تأمین درآمد و ارزآوری ایفا می‌کند. به همین دلیل توسعه پایدار آن‌ها اهمیت دارد. در توسعه پایدار مدیران با ارزیابی منظم فرایندها و محصولات نهایی و انجام آزمایش‌های مختلف از کیفیت محصولات، بازدهی و عدم آسیب رساندن به محیط زیست اطمینان حاصل می‌کنند. وقتی روند کار کارخانه‌ای در کنار رشد اقتصادی، بازدهی بالا و عملکرد زیست محیطی مطلوب داشته باشد، در مسیر توسعه پایدار قرار می‌گیرد. در این گزارش روش‌های ارزیابی توسعه پایدار و آزمایش‌هایی که در این زمینه انجام می‌شود را بررسی می‌کنیم. صنایع پتروشیمی به کمک آزمایش‌هایی مثل تست نقطه اشتعال باز، کیفیت و عملکرد محصول نهایی را می‌سنجند و به اطمینان از بازدهی و توسعه پایدار خطوط تولید کمک می‌کنند.

منظور از توسعه پایدار در صنعت پتروشیمی چیست؟

صنعت پتروشیمی یکی از شریان‌های حیاتی اقتصاد کشور به شمار می‌آید، اما در کنار آن، منابع زیادی مصرف می‌کند و تأثیر گسترده‌ای روی محیط زیست دارد. وقتی یک کارخانه پتروشیمی در مسیر توسعه پایدار قرار داشته باشد، اصولی مثل مصرف بهینه منابع و انرژی و آسیب حداقلی به محیط زیست را رعایت می‌کند. چنین کارخانه‌هایی در هر استراتژی که برای رشد فعالیت‌های خود می‌چینند، این دو اصل را در نظر می‌گیرند. توسعه پایدار صنعت پتروشیمی کشور ما که با آلاینده‌های مختلف و آسیب‌های زیست محیطی از جنبه‌های گوناگون دست‌وپنجه نرم می‌کند، اهمیت بسیاری دارد.

توسعه پایدار تیری است که به کمک آن می‌توان چند هدف را نشانه گرفت. درباره مزایای پایداری برای محیط زیست صحبت کردیم و گفتیم که کارخانه‌های پایدار، با کاهش آلودگی‌های تولیدشده، کم‌ترین آسیب را به محیط زیست می‌رسانند. علاوه بر آن، مزیت‌های توسعه پایدار برای واحدهای فعال در صنعت پتروشیمی عبارتند از:

• صرفه‌جویی در هزینه‌ها بخاطر کاهش مصرف منابع و کاهش تولید ضایعات
• افزایش درآمد به دلیل رشد بازدهی فرایندها
• رشد اقتصادی به دلیل تولید محصولات باکیفیت که تقاضای بازار را به‌خوبی برآورده می‌کنند و نسبت به رقبا تقاضای بیشتری دارند
• اطمینان از امنیت و سلامت کارکنان
• حفظ بهداشت جامعه محلی

ایجاد تغییرات لازم برای توسعه پایدار یک کارخانه، ممکن است هزینه‌بر باشد؛ اما با مزایایی که ایجاد می‌کند، در میان‌مدت این هزینه‌ها را برای واحد مورد نظر جبران خواهد کرد.

چرا تست‌های آزمایشگاهی برای توسعه پایدار اهمیت دارند؟

صنایع پتروشیمی به آزمایشگاه‌های تخصصی نیاز دارند که به تجهیزات مختلف از جمله دستگاه تست رنگ‌سنجی، دستگاه سنجش ویسکوزیته یا تست نقطه اشتعال مجهز باشند. با وجود آزمایشگاه‌های پیشرفته می‌توان فرایندها و محصولات‌ پتروشیمی را مورد ارزیابی قرار داد و از توسعه پایدار آن‌ها اطمینان حاصل کرد. تکنسین‌های آزمایشگاه به کمک تجهیزات مناسب می‌توانند آلاینده‌ها را شناسایی کنند و با حذف آن‌ها، کیفیت محصولات را افزایش دهند. آن‌ها همچنین می‌توانند راهکارهای احتمالی برای صرفه‌جویی در مصرف منابع و افزایش بازدهی را امتحان کنند و در صورت رسیدن به نتیجه مثبت، راهکار را به فرایندهای اصلی کارخانه وارد کنند.

می‌توان گفت آزمایشگاه مهم‌ترین واحد کارخانه است که به هدایت آن در مسیر توسعه پایدار کمک می‌کند. تکنسین‌های آزمایشگاه باید به‌صورت منظم با مدیرها و مسئولین فنی در ارتباط باشند و نتایج آزمایش‌ها را با آن‌ها به اشتراک بگذارند. ترکیب نتایج آزمایش‌ها با تخصص مدیران و اجرای ایده‌ها و برنامه‌های جدید باعث می‌شود کارخانه هم پایدارتر شود و آسیب کم‌تری به محیط زیست برساند و هم رشد اقتصادی بیشتری را تجربه کند.

مهم‌ترین تست‌های آزمایشگاهی برای اطمینان از پایداری صنایع پتروشیمی

هرکدام از تست‌های آزمایشگاهی ویژگی‌های خاصی از محصولات را مشخص می‌کنند. به کمک نتیجه آزمایش‌ها می‌توان تغییرات مثبتی در مسیر توسعه پایدار و رشد اقتصادی صنعت پتروشیمی ایجاد کرد. در ادامه به مهم‌ترین تست‌هایی که در آزمایشگاه‌های پتروشیمی مورد استفاده قرار می‌گیرند، اشاره می‌کنیم:

• تست رنگ سنجی: رنگ یکی از مهم‌ترین مشخصه‌ها برای تعیین آلاینده‌های موجود در یک ماده است. دستگاه تست رنگ سنجی، طیف رنگی یک فرآورده را مشخص می‌کند و امکان مقایسه رنگ آن با رنگ نمونه‌های استاندارد را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

• تست نقطه اشتعال باز: این دستگاه مشخص می‌کند که فرآورده پتروشیمی در شرایط محیط، در چه دمایی مشتعل می‌شود. این معیار برای پیشگیری از آتش‌سوزی و تعیین شرایط مناسب نگهداری فرآورده‌ها اهمیت بسیاری دارد.
• تست ویسکوزیته: این دستگاه میزان گرانروی محصولات در دو دمای استاندارد را تعیین می‌کند. ویسکوزیته یک معیار مهم برای تعیین کیفیت فرآورده‌های نفت و پتروشیمی و به‌خصوص روانکارها به شمار می‌آید.
• تست کف: دستگاه تست سنجش کف روغن، مشخص می‌کند که فرآورده روغنی یا روانکار تا چه اندازه کف می‌کند. کف کردن زیاد یک فرآورده نشان از کیفیت پایین آن است. کف زیاد هم آسیب زیست‌محیطی ایجاد می‌کند و هم بخاطر کاهش میزان روانکاری، به قطعات و دستگاه‌های آسیب می‌رساند.
• تست خوردگی: بسیاری از فرآورده‌های پتروشیمی در دستگاه‌هایی با بدنه‌های فلزی مورد استفاده قرار می‌گیرند، به همین دلیل باید علاوه بر روان‌کاری، از خوردگی هم پیشگیری کنند. تست خوردگی تعیین می‌کند که یک فرآورده تا چه اندازه می‌تواند از خوردگی پیشگیری کند.

با وجود این دستگاه‌ها در آزمایشگاه‌های واحد پتروشیمی، تکنسین‌ها تقریبا می‌توانند مشخصات فرآورده‌های مختلف را ارزیابی کنند، پیشنهادهایی برای بهینه‌سازی آن‌ها ارائه دهند و به حرکت کارخانه در مسیر توسعه پایدار کمک کنند.

مجموعه لیان پارسه (https://lian-parse.com) به‌صورت تخصصی در زمینه تولید تجهیزات آزمایشگاهی برای صنایع نفت‌، گاز و پتروشیمی فعالیت دارد. این مجموعه تجهیزات و دستگاه‌های آزمایشی مختلف را مطابق با استانداردهای بین‌المللی ASTM و استانداردهای ملی ایران تولید می‌کند تا نتایجی با دقت بالا ارائه دهند. قیمت مناسب‌تر نسبت به تجهیزات آزمایشگاهی خارجی، مهم‌ترین مزیت خرید دستگاه‌های آزمایشگاه پتروشیمی ایرانی است. تجهیزات ایرانی کیفیت مشابه نمونه‌های خارجی را با قیمت بسیار مناسب‌تر در اختیار شما قرار می‌دهند.

نویسنده:سعید روزافزای